Ιστορικό

Ἡ παλιά Ἱ. Μονή Στομίου ἦταν χτισμένη στήν δεξιά ὄχθη τοῦ Ἀώου ποταμοῦ, στήν θέση « Παλιομονάστηρο». Τήν ὕπαρξή της μαρτυροῦν σήμερα  ἕνα ἁλώνι πέτρινο, καθώς καί οἱ τοποθεσίες «Κελλιά»καί «Σιάδι τοῦ Παπά». Χτισμένη στήν ἀπόμερη καί ἀπροσπέλαστη αὐτή τοποθεσία ἀρίθμησε ζωή πολλῶν αἰώνων, χωρίς ὡστόσο νά μπορεῖ νά προσδιοριστεῖ τό πότε κι ἀπό ποιούς πρωτοχτίστηκε.

Ἀργότερα, ἡἹ.Μονή μεταφέρθηκε στήν σημερινή της θέση.

Ὁ Ἁγιορείτης Μοναχός Παΐσιος Φιλοθεΐτης, ὁ γνωστός πιά Ἅγιος Παΐσιος σημειώνει στίς  24 – 06 -1960 « …..Ἐκτίσθη ἐδῶ στήν ὡραίαν τοποθεσίαν, διότι ἔφευγεν ἡ ἁγία εἰκόνα τῆς Παναγίας κατ’ ἐπανάληψιν ἀπ’ τό Παλαιο μονάστηρο καί  ἐρχότανε ἐδῶ ποῦ εἶναι κτισμένο τό κατανυκτικό Ἐκκλησάκι τῆς Ἱ.Μ. Στομίου μαζί μ’ ἕνα κανδήλι. Ἀφοῦ εἶδε τό θαῦμα αὐτό ὁ πατήρ Κωνσταντῖνος [ἡγούμενος], ἐγνώρισε ὅτι εἶναι θέλημα τῆς Παναγίας νά κτισθῇ ἐδῶ ὅπου εἶναι σήμερον κτισμένο. Τό ἔτος 1774 ἄρχισε τήν οἰκοδομήν τῆς νῦν Ἱ.Μ. Στομίου… »

Ἡ μοναχική ζωή ἄνθισε στό νέο μοναστῆρι καί στά τέλη τοῦ 18^ου αἰώνα μαρτυρεῖται ἡ παρουσία πολλῶν ἀσκητῶν σ’ αὐτό. Τόν 19^οαἱ. ὡστόσο ἡ Ἱ. Μονή πέφτει σέ παρακμή καί ὁ ἀριθμός τῶν μοναχῶν μειώνεται αἰσθητά. Μάλιστα ἀρχές τοῦ 20ου αἱ. ἐρημώνεται.

Ἀπό τό χέρι τοῦἉγίου Παϊσίου πληροφορούμαστε ὅτι:  « ….ἔμεινε ἐπί ἀρκετά χρόνια ἄνευ φύλακος μοναχοῦ καί ἔτσι σιγά – σιγά ἄρχισε νά ἐρημοῦται καί ἀργότερον τήν ἐρημώσανε ἀπό κτήματα μέ τήν ἀπαλλοτρίωση καί πιό ἀργότερον ὑπέστη τήν παντελῆ ἐρήμωση ὑπό τῶν βαρβάρων κατακτητῶν Γερμανῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκάψανε καί τήν Ἱ. Μονήν τό ἔτος 1943, μήνα Αὔγουστον. Τό κατανυκτικό ἐκκλησάκι διεσώθη ὡς ἐκ θαύματος μέ τήν θεία δύναμη τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου, ὡς μαρτυρεῖ ἡ γρεντιά [δοκός] στό ἀριστερόν μέρος τοῦ ἱεροῦ νάρθηκος…».

Σήμερα ἡ Ἱ. Μονή εἶναι ἐνεργό ἀνδρικό μοναστῆρι τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανῆς καί Κονίτσης.